quarta-feira, 23 de fevereiro de 2022
[6037] Quando o régulo moçambicano Gungunhana esteve para ir aprisionado para Cabo Verde
A notícia é do jornal americano de língua portuguesa "A União Portugueza", de São Francisco da Califórnia, de 16 de Abril de 1896. Alguém ou o tempo se encarregou de estragar o papel do periódico, ao qual faltam pedaços. Mas sobrou o facto de se ter pensado em levar o régulo para Cabo Verde (de facto, passou pela ilha de Santiago, a caminho de Lisboa), quando acabou por ficar prisioneiro e falecer nos Açores, na ilha Terceira.
terça-feira, 22 de fevereiro de 2022
segunda-feira, 21 de fevereiro de 2022
[6013] No Dia Internacional da Língua Materna, a tradução do poeta José Luiz Tavares para língua cabo-verdiana, da Declaração Universal de Direitos Linguísticos
Fixa Téknika:
Títulu: Diklarason Universal di Direitus Linguístiku
Traduson: José Luiz Tavares
Idison: MNEC
Dizaini i pajinason: Inês Ramos
Inpreson i Akabamentu: Gráfika Europress
Fevereru 2020
INTRUDUSON
Instituisons i organizasons non-governamental siginatáriu des prizenti Diklarason Universal di Direitus Linguístiku, riunidu na Barselona di 6 pa 9 di Junhu di1996,
Konsiderandu Diklarason Universal di Direitus di Omi di 1948, ki na si priânbulu el ta afirma «fé na direitus fundamental di omi, na diginidadi i na valor di pesoa umanu i na igualdadi di direitus di omi i di mudjer, i na si artigu 2º el ta stabelese ma «tudu pesoa ten tudu direitu i tudu liberdadi», sen distinson «di rasa, kor, seksu, língua, rilijion, opinion pulítiku o otu, orijen nasional o susial, furtuna, nasimentu o kualker otu kondison»;
Konsiderandu Paktu Internasional sobri Direitus Sivil i Pulítiku, di 16 di Dizenbru di 1966 (artigu 27.º), i Paktu Internasional sobri Direitus Ikunómiku, Susial i Kultural, di kel mesmu data, ki na ses rispetivu priânbulu es ta diklara ma ser umanu ka pode ser livri si ka kriadu kondison ki ta pirmiti-l disfruta tantu di si direitus sivil i pulítiku komu di si direitus ikunómiku, susial i kultural;
Konsiderandu Rizuluson 47/135 di 18 di Dizenbru di 1992, di Asenbleia Jeral di Organizason di Nasons-Unida, ki adota Diklarason sobri direitus di pesoas ki ta pertense minorias nasional o étiniku, rilijiozu i linguístiku;
Konsiderandu diklarasons i konvensons di Konselhu di Europa, sima Konvenson Europeu pa Pruteson di Direitus di Omi i di Li berdadis Fundamental, di 4 di Nuvenbru di 1950 (artigu 14.º); Konvenson di Konselhu di Ministrus di Konselhu di Eu ro pa, di 29 di Junhu di 1992, nundi ki aprovadu Karta Europeu sobri línguas rijio nal o mino ri táriu; Diklarason di Simera di Konselhu di Europa, di 9 di Outubru di 1993, sobri mi no rias nasional; i Konvenson-kuadru pa pru teson di minorias nasional, di Nuvenbru di 1994;
Konsiderandu Diklarason di Santiagudi Konpustela di PEN Internasional i Diklarason di 15 di Dizenbru di 1993 di Kumité di Traduson i Direitus Linguistiku di PEN Internasional sobri pruposta di rializason di un Konferensia mundial di Direitus Linguístiku;
Konsiderandu ma na Diklarason di Risifi (Brazil), di 9 di Otubru di 1987, XXII Simináriu di Asosiason Internasional pa Dizenvolvimentu di Kumunikason Interkultural rakumenda Nasons-Unida pa toma mididas nisisáriu pa adoson i aplikason di un Diklarason Universal di Direitus Linguístiku;
Konsiderandu konvenson númeru 169 di Organizason Internasional di Trabadju, di 26 di Junhu di 1989, rilativu a povus indíjina na paízis indipendenti;
Konsiderandu ki Diklarason Universal di Direitus Kuletivu di Povus, aprovadu na Maiu di 1990 na Barselona, diklara ma tudu povu ten direitu di sprimi i di dizenvolve si kultura, si língua i si normas di organizason i, pa es faze-l, es ten direitu di stabelese struturas pulítku, idukativu, di kumunikason i di adiministrason públiku própriu na kuadrus pulítiku diferenti;
Konsiderandu Diklarason Final di Asenbleia Jeral di Federason Internasional di Prufesoris di Línguas Vivu, aprovadu na Pécs (Ungría) na 16 di Agostu di 1991, ki rakumenda pa direitus linguístiku ser konsideradu direitus fundamental di omi;
Konsiderandu rilatóriu di Kumison di Direitus Umanu di Konselhu Ikunómiku i Susial di Nasons-Unida, di 20 di Abril di 1994, sobri testu pruvisóriu di Diklarason di Direitus di Povus Indíjina, diklarason undi ki direitus individual é konsideradu na prispetiva di direitus kuletivu;
Konsiderandu testu pruvizóriu di Diklarason di Kumison Interamerikanu di Direitus Umanu sobri direitus di povus indíjina, aprovadu na seson 1278, di 18 di Setenbru di 1995;
Konsiderandu ma maior parti di língua amiasadu di mundu pertense kumunidadis non-soberanu i ma kes dos fator prinsipal ki ka ta dexa kes língua li dizenvolve i ta silera prusesu di substituison linguistiku ma é ozensia di autu-guvernu i pulítikas di Stadus ki ta inpoi si strutura pulítku-adiministrativu i si língua;
Konsiderandu ma invazon, kolonizason i okupason, sima otus kazu di suburdinason pulítiku, ikunómiku o susial, ta inplika manenti inpozison diretu di un língua stranjeru o distorson di nuson di valor di línguas i surjimentu di atitudis linguistiku erarkizanti ki ta afeta lialdadi linguistiku di falantis; i konsiderandu ma, pa modi kes mutivu li, mesmu línguas di alguns povu ki konsigi soberania ta kon fron ta ku un prusesu di subustutuison lin guistiku ki é konsikuensia di un pulítika ki ta favorese língua di antigus kulónia i di antigus putensia kulunizador;
Konsiderandu ma universalismu ten komu bazi un konseson di diversidadi linguistiku i kultural ki ta konbate omesmu tenpu ker tendensias pa torna tudu igual, ker tendensia pa izulamentu enkuantu fa tor di skluzon;
Konsiderandu ma pa garanti konvivensia entri kumunidadis linguistiku é nisisáriu atxa prinsípius di karáter universal ki ta pirmiti asigura prumuson, ruspetu, i uzu susial públiku i privadu di tudu língua;
Konsiderandu ma diversus fator di natureza estra-linguistiku (pulítiku, tiritorial, stóriku, dimugráfiku, ikunómiku, sosiu kultural, sosiulinguistiku i rilasionadu ku konportamentus kuletivu) ta jera problemas ki ta pruvoka dizaparesimentu, marjinalizason i digradason di txeu língua, i purtantu ta kria nisisidadi di dreitus linguistiku ser konsideradu na un prispetiva global, pa pode aplikadu na kada kazu suluson spesífiku adikuadu;
Konsienti ma é nisisáriu un Diklarason Uni versal di Direitus Linguistiku ki ta pirmi ti kuriji dizikilíbrius ku finalidadi di garanti ruspetu i dizenvolvimentu konpletu di tu du língua i stabelese prinsípius di un pas linguístiku justu i igual na mundu interu, komu fator fundamental di konvivensia susial,
ES TA DIKLARA:
PRIÂNBULU
Situason di kada língua, tendu en konta kes konsiderason antirior, é rizultadu di interason i konfluensia di un kuantidadi grandi di diferenti fator: pulítiku-jurídiku; idiulójiku i stóriku; dimugráfiku i tiriturial; ikunómiku i susial; kultural; linguístiku i sosiulinguístiku; interlinguístiku; i, finalmenti, subijetivu.
Mas konkretamenti, situason atual ta karateriza pa:
- Tendensia sekular i unifikador di maior parti di stadus pa riduzi diversidadi i favorese atitudis ki ta bai kontra pluralidadi kultural i pluralismu linguístiku.
- Prusesu di mundializason di ikunumia i, konsikuentimenti, di merkadu di informason, di kumunikason i di kultura, ki ta afeta sfera di rilason i formas di interason ki ta garanti kuezon internu di kada kumu- nidadi linguístiku.
- Mudelu ikunomisista di krisimentu ki grupus ikunómiku tran-nasional ta prumove, i ki ta kre identifika disregulason ku prugresu, i individualismu konpititivu ku liberdadi, faktu ki ta jera dizigualdadi ikunómiku, susial, kultural i linguístiku gravi, i ki ta ba ta omenta manenti.
Amiasas ki atualmenti kumunidadis linguístiku ta nfrenta, dividu ozensia di autuguvernu, pupulason riduzidu o kon pletamenti spadjadu, ikunumia prekáriu, língua ka kodifikadu, o un modelu kultural kon- pletamenti diferenti di kel priduminanti, ta faze ki txeu língua ka ta konsigi subrivive i dizenvolve si ka tomadu en konsiderason kes siginti obijetivu fundamental li:
-Nun prispetiva pulítiku, konsebe un organizason di diversidadi linguístiku ki ta pirmiti partisipason ifetivu di kumunidadis linguístiku nes novu mudelu di krisimentu.
- Nun prispetiva kultural, torna spasu di kumunikason mundial plenamenti konpatível ku partisipason ikitativu di tudu povu, di tudu kumunidadi linguístiku i di tudu pesoa na prusesu di dizenvolvimentu.
domingo, 20 de fevereiro de 2022
[6012] Novos equipamentos do Castilho
Aos domingos, o Pd'B está fechado, mas tendo aparecido esta notícia, ela não podia deixar de ser logo divulgada, sobretudo por causa do fervoroso adepto que o prestigiado clube mindelense tem em Tours (adepto esse também dos mais persistentes do Pd'B)...
sábado, 19 de fevereiro de 2022
[6011] Babosa, ainda, mas em língua de Cabo Verde (com introdução de JLT - ver post anterior)
| Foto José Luís Portela |
E como estamos perto do Dia Internacional da Língua Materna, 21 de Fevereiro, segue a tradução constante da 3.ª edição bilingue da referida obra, Universidade de Santiago, 2010. No próximo ano, em que passam vinte anos da sua primeira edição, talvez venhamos a ter uma edição especial, sendo essa a 5.ª.
JLT
Bu ka era flor di nfetu,
inbora bu ta floraba amarelu ku burmedju
na kes paredi nkariadu
ki palmanhan ta distapa.
Sima puta di bera strada,
bu ta ofereseba ku getu kaninadu,
mas na bus ranhu bu ta rasekaba,
pobri madalena sen kristu
nen franjinhas.
Na latin di dotoris es krisma-u
di aloé vera, mas, na ridoma di kel
ki sta-m más pa dentu, baboza ben malgós
bu ta ser senpri, baba grôs sen fineza,
ramedi santu pa txada piodju,
nos sina di mininu.
Bu tevi ónra di ritratu
na katálugu di mison butániku,
rapariginha nosentinha meiu di draguerus
bazofu i rozinhas kor di koranti
ki ta tra-nu puera di naris.
Bu foi nha frol di pinhu berdi,
amor rinsidenti na kostadu kanafradu,
más prufundu ki kes teror
ki noti ta spadja sima tinta.
Mas, undi ki madrugada é sustu,
n ta odja-u susegadu,
nton, ta suspira, mi é pobri jonas
fuliadu la kes praia distanti di dispidida.
José Luiz Tavares
[6010] Ainda acerca da foto de babosas que o nosso amigo Zeca Soares nos enviou (ver foto no post 6008 e no 6009, apenas os comentários)
Babosa, sim, senhor. Acerca da qual escrevi este poema publicado no meu primeiro livro editado, «Paraíso apagado por um trovão», 2003.
Ora a categoria do poema e do autor não permitem que aquele fique na zona de comentários e portanto aqui o colocamos com todas as honras habituais a material deste calibre.
Não eras flor de adorno,
inda auri-rubra reflorisses
pelos cariados muros
que a manhã descerra.
Qual puta da beira dos caminhos,
em árduos trejeitos te oferecias,
mas nos teus ranhos ressequias,
pobre madalena sem cristo
nem franjinhas.
Em latinório doutorão, de aloe vera
te crismaram, mas na redoma do que
me é mais íntimo amarguíssima babosa
serás sempre, a de baba rude e grossa,
santo remédio p’ra piolheira,
fado nosso de menino.
Tiveste honra de retrato
em catálogo de missão botânica,
alfenim de inocência entre dragoeiros
poltrões e rosinhas vulpinas
que nos tiram o sarro das narinas.
Foste minha frol de verde pino,
amor recidivo nos costados dessangrados,
mais profundos que os terrores que
em tinta a noite prescreve.
Mas, aonde a madrugada é susto,
te vejo posta em sossego,
então, suspirando, sou o pobre jonas
atirado às distantes praias do adeus.
José Luiz Tavares
sexta-feira, 18 de fevereiro de 2022
[6008] Uma lindíssima fotografia de uma planta da nossa ilha, pelo fotógrafo-mor do Pd'B, Zeca Soares
[6002] Fotografia completa, onde surge Nhô Baltas (ver post 5995)
A foto retrata ou a inauguração do Orfanato de São Vicente ou alguma outra ocasião significativa com ele relacionada. Seja lá o que for, os presentes estão aparentemente a despedir-se, pelo que a coisa que os juntou estava finda. Entre os presentes, só reconheci o nosso grande escritor e docente Baltasar Lopes. Foto muito curiosa, provavelmente do arquivo Jorge Martins.
[6001] O post 6001 mostra pedido de encerramento do campo de concentração do Tarrafal
O post 6001 relembra uma das várias campanhas europeias contra a ditadura em Portugal. Esta tem a particularidade de, entre outras coisas, pedir o encerramento do campo de concentração do Tarrafal. O postal, iniciativa da Federação Mundial da Juventude Democrática, foi enviado de Copenhaga (Dinamarca), em 11 de Abril de 1964 para o "Sr. Presidente da República de Portugal". Não apresentava endereço, mas é claro que não era necessário. O dito cujo era bem conhecido de toda a gente e toda a gente sabia que ele morava num palácio em Belém... aliás, nada parecido com o antro cujo encerramento se pedia.